De afbouwbranche heeft in 2009 en 2010 twee moeilijke jaren gekend. De afbouwproductie is in deze periode in totaal met bijna 20 procent teruggelopen. In 2011 blijft de productie op dit lage niveau en neemt de werkgelegenheid verder af. Pas vanaf 2012 neemt de afbouwproductie en de werkgelegenheid in de sector weer toe. Met het overschot aan werknemers is er tijdelijk minder behoefte aan instroom van nieuwe vakkrachten, Om ervoor te zorgen dat er op middellange termijn voldoende opgeleide vakkrachten beschikbaar zijn, moeten de komende jaren wel voldoende leerlingen de opleidingen instromen, met name bij de wand- en plafondmonteurs en dekvloerenleggers. Dit concludeert het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) in het verschenen rapport ‘Trends en ontwikkelingen in de afbouwbranche 2011-2016’. De studie is verricht in opdracht van het Bedrijfschap Afbouw. De studie beschrijft de trends en ontwikkelingen van de verschillende sectoren van de afbouwbranche (stukadoorswerk, wand- en plafondmontage, terrazzo, vloerenleggen, blokken- en elementenstellen).

Hoofdlijnen
In 2009 waren er 9.690 bedrijven bij het Bedrijfschap Afbouw geregistreerd. Samen behaalden zij dat jaar een omzet van € 2,7 miljard (exclusief btw) en hadden 25.000 arbeidsjaren aan eigen personeel (werknemers en meewerkende eigenaren). Ruim 6.500 van deze bedrijven bestonden uit zelfstandigen zonder personeel, die samen een omzet van € 0,5 miljard realiseerden. Door de crisis kromp zowel het aantal bedrijven, de omzet en de werkgelegenheid. De afgelopen twee jaren, 2009 en 2010, waren zware jaren voor de afbouw branche. De totale productie van de afbouwbranche liep beide jaren in totaal met bijna 20% terug. De werkgelegenheid daalde tegelijkertijd met ruim 2.360 arbeidsjaren. Het waren de vloerenleggers en de blokken- en elementenstellers die door hun sterke oriëntatie op de nieuwbouw het zwaarst werden getroffen en een kwart van hun productie verloren. Door een sterkere diversificatie en de verbreding van het lage btw-tarief voor jongere woningen bleef de terugval bij stukadoors beperkt tot bijna 17 procent. Het productieverlies van de terrazzobedrijven en de wand- en plafondmontagebedrijven was in lijn met die van de totale afbouwbranche. Voor 2011 is het beeld niet beter. In 2011 stabiliseert de totale productie van de afbouwbranche op het dieptepunt. Alleen de blokken- en elementenstellers realiseren dat jaar een groei van 3½ procent door het dynamische herstel van de nieuwbouw van woningen, maar dit herstel is in het licht van het eerdere productieverlies beperkt. Vanaf 2012 zet het herstel zich over de gehele breedte in. De totale productie van de afbouwbranche groeit dat jaar met 4½ procent. Dit herstel zet zich op middellange termijn (2013 – 2016) met gemiddeld 3 procent per jaar door. Het oude niveau van 2008 wordt niet meer gehaald, onder invloed van de structureel lagere huishoudensgroei, de beperkte investeringsmogelijk-heden van corporaties, de structurele leegstand op de kantorenmarkt en de bezuinigingen van de lagere overheden.

Inhuur
De branches die in 2009 en 2010 het sterkst werden getroffen, laten ook het sterkste herstel zien. Toch blijft de productie van de blokkenstellers en de vloerenleggers het meest achter bij de productieniveaus van voor de crisis. De stukadoors maken in 2016 bijna het productieverlies weer goed, terwijl de productie in de terrazzo en de wand- en plafondmontage nog beduidend onder het niveau van 2008 blijft. In 2009 en 2010 was sprake van een fors werkgelegenheidsverlies in de afbouwbranche. Slechts een deel van het productieverlies werd opgevangen door een lagere arbeidsproductiviteit. De werkgelegenheid daalde in totaal met 8½ procent. Als eerste werd de inhuur van uitzendkrachten en gedetacheerden fors ingekrompen. Bijna de helft van het verlies aan arbeidsjaren sloeg hier neer. Vervolgens werd ook de inhuur van zzp’ers beperkt om het eigen personeel nog zo goed mogelijk te benutten. Bij de zzp’ers nam het aantal arbeidsjaren met bijna 500 af. Het aantal zelfstandigen zal door gebrek aan alternatieven minder sterk afnemen en ook zal een deel van de ontslagen werknemers hun heil als zzp’er zoeken, hetgeen de omzet van een zzp’er sterk zal reduceren. De wand- en plafondmontage kent relatief veel inhuur van uitzendkrachten. Door deze inzet sterk te verminderen bleef de werkgelegenheid van zowel bedrijven als zzp’ers in deze branche nog redelijk in stand. In 2011 neemt de totale werkgelegenheid in de totale afbouwbranche nog licht af. Alleen bij de blokken- en elementenstellers trekt door het dynamische herstel van de nieuwbouw van woningen de werkgelegenheid van vooral zzp’ers weer aan. Vanaf 2012 neemt de werkgelegenheid ook in de andere onderdelen van de afbouwbranche weer toe. De totale werkgelegenheid in 2016 komt 4 procent lager uit ten opzichte van het niveau van vlak voor de recessie (2008).

zzp
Eerst zal de vraag naar uitzendkrachten, gedetacheerden en zzp’ers weer toenemen. Bedrijven benutten eerst de flexibele schil voordat zij vast personeel gaan aantrekken. Na 2012 zal de historische trend van relatief meer zzp’ers doorzetten, waardoor het aantal arbeidsjaren van zzp’ers jaarlijks met 1 procent toeneemt. In 2012 neemt de werkgelegenheid van ondernemingen bescheiden toe, maar op middellange termijn stabiliseert deze werkgelegenheid ten gunste van die van de zzp’ers. Met het overschot aan werknemers is er tijdelijk minder behoefte aan instroom van nieuwe vakkrachten. Er zullen echter op middellange termijn -als de werkgelegenheid weer toeneemt- wel voldoende niveau 2 leerlingen moeten zijn opgeleid om de structurele natuurlijke uitstroom als gevolg van pensionering en arbeidsongeschiktheid en de uitstroom van vakkrachten, die blijvend elders in de economie een baan hebben gevonden, op te kunnen vangen. Om de instroom geheel vanuit de opleidingen op te vangen zullen de inspanningen van de branches en de bedrijven bij de opleiding van wand- en plafondmonteurs en dekvloerenleggers ten opzichte van de achterliggende jaren behoorlijk moeten worden opgeschroefd. Tot op heden werd in deze branches de instroombehoefte voor een groot deel opgevangen door mensen zonder een gerichte opleiding aan te nemen.De bedrijfseconomische situatie van de afbouwbranche is in 2009 over de gehele linie onder invloed van de recessie verslechterd. De winstmarges zijn in alle sectoren gedaald. Ondanks het verslechterde beeld laten de financiële kengetallen in 2009 een vrij positief beeld voor de afbouw-branche zien. Het is de verwachting dat in 2010, het jaar waarin de bouw de zwaarste klappen kreeg, de bedrijfseconomische situatie van de afbouwbedrijven veel sterker is verslechterd.

Voor het volledige rapport kunt u het rapport downloaden of in gedrukte vorm bestellen via de website van het Bedrijfschap Afbouw: www.bedrijfschapafbouw.nl

Interessant artikel?
Sluit nu een abonnement af en ontvang iedere maand het tijdschrift Bouwformatie. Klik hier