Aan een grote ronde tafel, in een zonnig kantoor in Oss, zijn een architect, constructeur en ontwikkelaar in een druk gesprek verwikkeld. Op hun laptops schieten 3D-beelden voorbij van het bouwproject Jan van Cuijck in de gelijknamige gemeente. Constructeur en architect staan op het punt hun tekeningen virtueel te integreren. Een utopie? Bij Hendriks Bouw en Ontwikkeling in Oss, is het een prille realiteit. Aflevering 3 in een serie over BIM in de praktijk.

Door Suzanne van den EyndenEr is ook een naam voor: Big BIM, of BIM 2.0. voor de liefhebbers, waarbij de betrokken partijen fysiek bij elkaar zitten om in een Bouwkundig Informatie Model een project te modelleren. Hendriks Bouw en Ontwikkeling maakte tweeënhalf jaar geleden een start met virtueel bouwen, stapte vorig jaar samen met negen andere bedrijven in de pilot onder leiding van Bouwend Nederland, en ‘Bimt’ in de toekomst ieder project, als het aan BIM-manager Cyrille Pennavaire ligt. Het was voor Pennavaire duidelijk dat er voor Hendriks kansen lagen bij virtueel bouwen met behulp van een Bouw Informatie Model. ‘Na mijn bacheloropleiding aan de TU Eindhoven heb ik een traineeship bij Hendriks doorlopen. Ik werkte steeds een periode op een andere afdeling van het bedrijf, en het viel mij op dat werkelijk iedere afdeling kampte met problemen in de kwaliteit van het tekenwerk. De tekeningen bevatten onvoldoende informatie, of juist teveel, of de informatie was niet doeltreffend. Bovendien merkte ik dat de tekeningen van de architect en de constructeur doorgaans significant van elkaar verschilden. De voedingsbodem voor deze problemen ontstaat in het traditionele bouwproces al bij de contractvorming, omdat met architect en constructeur een apart contract wordt afgesloten. Tijdens het ontwerpproces communiceren die partijen nauwelijks met elkaar.’ Na dit traineeship ging Pennavaire terug de collegebanken in voor de master Construction, Management and Engineering; tegelijkertijd bleef hij werken bij Hendriks. “Tijdens die master moesten we in een groep een project doen waarbij we gebruik maakten van BIM. Toen dacht ik: dit is precies wat we in het bedrijf ook moeten gaan doen. Gelukkig was mijn directeur Rob Haarmans toen ook al enthousiast.”

‘Zo doen we het al dertig jaar’
Pennavaire werd benoemd tot BIM-manager en mocht aan de slag. “Maar dan krijg je te maken met de bouwkolom. En ik kan je zeggen, conservatiever dan in de bouw, vind je ze niet hoor! Weet je wat de meest gehoorde uitspraak is? “Zo doen we het al dertig jaar”. Tja, wellicht doe je het dan al dertig jaar verkeerd, denk ik dan.”

“In het traditionele bouwproces werkt iedere partij op zijn eigen plek”

Pennavaire ging dan ook systematisch te werk. Hij stelde samen met Haarmans een werkgroep samen, bestaande uit vertegenwoordigers van de bouw-, ontwikkelings- en installatiedivisie van Hendriks, en hield een onderzoek onder partners waar het bedrijf veel mee samenwerkt, zoals architecten en constructeurs, met de vraag of zij wat zien in virtueel bouwen, of ze bereid zouden zijn hierin te investeren, en welke software zij gebruiken. ‘Dit leverde veel enthousiaste reacties op. Maar ik heb ook commentaar gehad in de trant van: “BIM gaat het nooit worden, ik teken de komende dertig jaar nog steeds vanaf de tekentafel.” Daar zou best een markt voor kunnen zijn. Maar ik denk dat die bijzonder klein is.”

Early adaptors
Volgende stap was het selecteren van een softwarepakket. Pennavaire: “Het ideale softwarepakket voor virtueel bouwen, bestaat niet. Omdat je in de bouw altijd op projectbasis werkt, met steeds weer andere partijen, is er geen ‘beste’ pakket. Uiteindelijk hebben wij gekozen voor een programma dat voor zeer gedetailleerde uitvoeringstekeningen zorgt. Dat sloot het beste aan bij onze wensen.’ Toen was het tijd voor de implementatie. “Ook binnen onze organisatie waren er mensen die wél, en juist helemaal niet enthousiast waren. Met een groep van die ‘early adaptors’ zijn we aan de slag gegaan met een pilot project van 28 appartementen in Oss. Er was al gestart met bouwen, dus dit was een veilige omgeving om te beginnen. We zijn het ontwerp in 3D gaan modelleren, en hebben daar vervolgens ontwerptekeningen uit gehaald. Het werkte perfect. En wat zo leuk was: ook de sceptici, die eens kwamen kijken wat we aan het doen waren, hoorde je ineens zeggen: “hé, da’s eigenlijk best wel gaaf!” Voor dit project is het team zo’n dertig uur bezig geweest met het voorlopig ontwerp, 45 uur met het tekenen van de besteksfase, en 65 uur met de uitvoeringstekening.

Het pilotproject viel onder de noemer Small BIM, wat inhoudt dat alleen de interne processen virtueel in kaart werden gebracht. Het project Jan van Cuijck is een voorbeeld van Big BIM, een stap die het stokpaardje is van Pennavaire. “In het traditionele bouwproces werkt iedere partij op zijn eigen plek. De architect maakt een ontwerp, stuurt het naar de constructeur, die stuurt zijn tekeningen weer terug naar de architect, en uiteindelijk gaat het nog voor een laatste controle naar de constructeur. Voor je het weet, ben je zes weken verder. In dit project zitten alle betrokken partijen, fysiek naast elkaar, samen in een 3D-model te werken. Dat is pas écht integraal werken. Het past bovendien helemaal in de toekomstvisie van Hendriks.”

“Bim is niet alleen voor jongeren weggelegd”

Generatie Y
Virtueel bouwen kost geld. “Softwarelicenties kosten gemiddeld vier- tot vijfduizend euro per gebruiker. Een cursus om met die software om te kunnen gaan, is 1500 euro per persoon. Dan is er nog je leercurve, de tijd die het kost om met de materie vertrouwd te raken. Dat is het moeilijkste voor iedere lopende organisatie, zeker nu, in crisistijd. Een directie moet er de meerwaarde van inzien.” Voor de dertigjarige Pennavaire zit die toegevoegde waarde niet alleen in een efficiënter bouw- en ontwikkelproces, maar ook in een organisatie die door innovaties als virtueel bouwen aantrekkelijker wordt voor de generatie Y, de generatie die momenteel de arbeidsmarkt bestormt. “Je merkt ook dat de ‘early adaptors’ van virtueel bouwen binnen ons bedrijf bijna allemaal jonge honden zijn. Veel van de mensen die in eerste instantie de hakken in het zand zetten, zijn de wat oudere medewerkers. Die zijn niet opgegroeid met ict. Als ze een vergadering willen beleggen met vijf mensen, sturen ze nog een mailtje naar alle vijf – in plaats van een vergaderverzoek via Outlook te doen. Ik kan me bij die gedachtengang niets voorstellen!” Dat wil overigens niet zeggen dat BIM alleen voor jongeren is weggelegd. ‘De wat oudere generatie is hard nodig vanwege alle inhoudelijke kennis die zij heeft, en die bij jongeren nog niet aanwezig is. Bovendien maakt BIM het bouwproces zoveel eenvoudiger en prettiger. En als je 50 bent, moet je nog genoeg jaren werken om daar ook van te kunnen profiteren.”
Deelname aan de pilot heeft Hendriks, behalve kennisdeling met ‘bimmende’ concullega ’s, behoed voor de valkuilen die kleven aan BIM. “Je loopt bijvoorbeeld al snel het risico om je ambities veel te hoog te leggen. Beter is om minder, maar wel haalbare ambities te formuleren. Dan zien mensen er ook echt de meerwaarde van in.” Met BIM is de weg volgens Pennavaire bovendien nog meer vrij voor alternatieve contractvormen, waarbij de opdrachtgever in een consortium met alle betrokken partijen een contract tekenen. “Een van de andere deelnemers aan de pilot van Bouwend Nederland is daar nu mee bezig. Op die manier creëer je maximale betrokkenheid bij de partijen. Volgens mij heeft die samenwerkingsvorm echt de toekomst.”

Interessant artikel?
Sluit nu een abonnement af en ontvang iedere maand het tijdschrift Bouwformatie. Klik hier