Heeft het nieuwe kabinet straks oog voor de bouw?

Bij rechts wordt er meer gebouwd, bij links minder is vaak de gedachte. Wat voor kleur het ook krijgt, een nieuw kabinet gaat straks fors ingrijpen in het bouwbeleid. Professor Adri Buur verkent de mogelijkheden en plaatst vraagtekens bij de alles bepalende CPB-modellen.

Door prof.drs. Adri Buur

Als bij het invullen van het stembiljet de omvang van de bouwproductie al een rol heeft gespeeld dan heeft dit niet tot een eenstemmige uitkomst geleid. Klassiek staan partijen tegenover elkaar. Zelfs meer dan ooit en ook in grotere getale. Bij rechts wordt er meer gebouwd, bij links minder. Althans dat is onze indruk als we naar de handhaving van de hypotheekrenteaftrek en de wens om meer wegen aan te leggen kijken. Omdat vrijwel iedere partij kiest voor forse bezuinigingen op de collectieve uitgaven, moet er een herschikking in deze uitgaven worden aangebracht. Veel van de voorgestelde ombuigingen vergen niet alleen nieuwe wetgeving, maar zullen ook te vuur en te zwaard worden bestreden. Voorts zijn de effecten van een bezuinigingsbeleid onzeker. Dat is ook gebleken in de rapportage over de partijprogramma’s van het Centraal Planbureau (CPB).

Een bijzonder aspect van de verkiezingen voor het Nederlandse parlement was de beoordeling van de verkiezingsprogramma’s door het CPB. Daarbij werd gekeken naar het realiteitsgehalte van de voorstellen, waarna deze modelmatig zijn verwerkt. De methodiek is voor alle programma’s gelijk. Onvolkomenheden in de CPB-modellen zouden voor iedere partij gelijk uitwerken en dus geen voordeel, maar ook geen nadeel opleveren. De resultaten van het werk van de Haagse rekenmeesters leverden veel stof tot discussie. Ook onder deskundigen was dit het geval. Toch hebben de politici elkaar naar hartenlust met de uitkomsten van de exercities van het CPB om de oren geslagen. Een mooi voorbeeld is het aantal arbeidsplaatsen dat als gevolg van de verschillende programma’s wordt geschapen. De VVD is kampioen met 400.000 banen, te bereiken in 2040. Andere partijen kwamen lager uit de bus en bij sommigen verdwenen er zelfs banen.

Het betreft een theoretische verkenning. Wie immers weet, wat ons de komende dertig jaar te wachten staat. De perspectivische verkleining maant tot grote voorzichtigheid. Zeker als politici met deze uitkomsten tegen elkaar opbieden. Wat de resultaten voor de komende vier jaar zijn, is al niet duidelijk. We weten alleen dat nu fors bezuinigen op korte termijn leidt tot een flink verlies aan arbeidsplaatsen. Een analyse in cijfers is door het CPB niet gemaakt. Er is het bekende verhaal van het zuur en later het zoet. Bij het laatste kabinet kwamen we overigens nooit verder dan het zuur. De kredietcrisis stak hier een stokje voor.

Centraal punt voor de bouw is natuurlijk de handhaving van de hypotheekrenteaftrek. De algemene gedachte is, dat dit nadelig uitpakt voor de vraag naar nieuwe woningen en dus tot een beperking van de woningbouwproductie. Als gevolg hiervan is er niet alleen minder werk voor de gww, maar verliezen gemeenten ook inkomsten die anders aan bouwproducten kunnen worden besteed. Voorts zou het te verwachten vermogensverlies als gevolg van de prijsdaling van bestaande woningen nadelig zijn voor de uitgaven van consumenten. Effecten variëren natuurlijk met de aard van de beperkingen in de aftrekmogelijkheden en ook de fasering van de beperkingen. De uitkomsten van de exercities van het CPB hoeven natuurlijk de toekomstige werkelijkheid geheel niet te weerspiegelen. Zo wordt gesteld dat hogere huren tot een grotere vraag naar huurwoningen leiden. Een niet zo voor de hand liggende uitkomst. Voor de eigen woning geldt dit kennelijk niet, want de stijging van de lasten door het geringere belastingvoordeel leidt dan tot vraaguitval. Het zijn modeluitkomsten en het is maar de vraag of consumenten zich conform deze modellen gaan gedragen. En waarom zouden toekomstige inkomensstijgingen niet – en mogelijk meer dan evenredig – worden aangewend voor een toeneming van bestedingen voor het wonen.

Uitstel
Een belangrijk discussiepunt is het tijdstip waarop wijzigingen in de hypotheekrenteaftrek zouden kunnen worden doorgevoerd. Op het eerste gezicht is het logisch om hiertoe niet over te gaan in een periode waarin de bouw al met een zeer omvangrijke productiedaling wordt geconfronteerd. Op zijn minst ligt dan uitstel voor de hand. De vraag blijft echter of het tij ooit gunstig zal zijn. De VVD maakt grote kans een belangrijke partij in een nieuw kabinet te zijn. Zonder deze partij lijkt zelfs geen kabinet mogelijk. Uitgaven voor meer wegen zouden het dan moeten winnen van de kilometerbeprijzing die andere partijen voorstaan. De opbrengsten van zo’n systeem aanwenden is een mogelijkheid. Een regeringscombinatie die tot een wezenlijke verhoging van de uitgaven voor de aanleg van infrastructuur zou besluiten, ligt niet in het verschiet. Niet bezuinigen zou al een mooi resultaat zijn.

Over de utiliteitsbouw wordt feitelijk in de verkiezingsprogramma’s met geen woord gerept. Kansen voor herstel van het nieuwbouwvolume zijn er alleen door het herstel van de economische groei. In hoeverre een kabinet de economische opleving kan bepalen is onduidelijk. Eerder is de vraag of deze kan worden tegengewerkt. De opleving van de wereldhandel is van grotere betekenis. De kleur van een combinatie speelt daarbij geen enkele rol. Ongetwijfeld hebben kiezers de hypotheekrenteaftrek een rol laten spelen bij het uitbrengen van een stem. Voor een goed inzicht in de belangen van de bouwproductie bij de verschillende partijen is onvoldoende informatie beschikbaar. Expliciete aandacht voor de bouw ontbreekt in de programma’s. Ik denk daarom dat bij de verkiezingen de betekenis voor de bouw van de partijprogramma’s geen rol hebben gespeeld. Dit zal ook voor een regeerakkoord gelden. Al of niet verkapte stemadviezen waren daarmee niet meer dan een slag in de lucht.