De stroom van negatieve berichten over de situatie in de bouw houdt aan. Nog steeds vallen er ontslagen bij bedrijven in alle geledingen van de keten. Ontwerpers, toeleveranciers en bouwbedrijven delen in de malaise, maar de bodem is in zicht. De eerste twee zelfs meer dan evenredig, want de grootste daling van de bouwproductie doet zich voelen in de woning- en utiliteitsbouw. Deze sectoren kennen in verhouding tot de totale omzet in de bouw het grootste aandeel inkoop aan materialen. Tegelijk is het voor de toeleverende industrie een aansporing tot nog meer inventiviteit om hun aandeel in de overgebleven bouwproductie sterker te manifesteren. Dit geldt voor de afzet bij individuele bedrijven, zowel als het aandeel in de totale productie.

Voor 2011 mag een ommekeer in de bouwproductie worden verwacht. Zoals eerder gesteld lijkt de bodem bereikt en kan weer omhoog gekeken worden. Voorwaarde is natuurlijk wel het doorzetten van de positieve trend in de algemene economische ontwikkeling. Historisch gezien zijn de genoteerde productiedalingen zeer fors. Een indicatie vormen de gaten die in de omzetten van de bouwmaterialengroothandel zijn gevallen. Na de teruggang in 2009 werd in eerste helft van dit jaar in een onderzoek van USP Marketing Consultancy, uitgevoerd in opdracht van Koninklijke HIBIN, een verdere daling van ruim 12 procent genoteerd.

Conceptueel
In een bijlage bij Cobouw werd de huidige gang van zaken in de bouw tegen het licht gehouden. Veel partijen kwamen daarbij aan het woord. Merkwaardig was echter het ontbreken van de stem van toeleveranciers en handel. Deze onderdelen van de bouwketen zijn de dragers van een flink deel van de productiviteitsverbetering die bouwproducten betaalbaar moeten houden. Prefabricage is en blijft daarvoor het sleutelwoord. Dit kan op voorraad en in grote aantallen en vaak voor alle bouwprojecten. Bovendien komt de kwaliteitsverbetering van het bouwproduct eveneens in belangrijke mate uit deze hoek. De fabrieksmatige productieomstandigheden maken een constante en hoge kwaliteit mogelijk. In een markt die in kwantitatief opzicht steeds meer verzadigd zal raken, moeten klanten worden gewonnen met betaalbare en tegelijk kwalitatief betere producten. Vrijwel iedereen is het er over eens, dat dit alleen kan door strategische samenwerking binnen de keten die zich in verschillende gedaanten kan voordoen. Conceptueel bouwen is een voorbeeld, waar de gemeenschappelijke inspanning van ontwerpers, toeleveranciers, installateurs en bouwbedrijven de klant met een stramien benaderen, waarin individuele wensen op een redelijke en betaalbare manier kunnen worden opgenomen.

Stilte
Eigenlijk is het verbazend stil op de bouwmarkt. En dit niet alleen omdat er minder werk is, maar ook omdat – in tegenstelling tot wat je zou verwachten – weinig nieuwe geluiden worden vernomen. Nieuwe producten, goedkopere producten, andere concepten en noem maar op. De branche laat de afgenomen vraag over zich heen komen alsof het een van buiten komend kwaad is, dat zij niet zelf kan afwenden. Alleen naar de overheid zijn boodschappen afgegeven om steunmaatregelen. Met beperkt succes. Maar acties in de richting van de klant zijn er niet of nauwelijks. Toch zal het daarvan moeten komen, ook in de komende jaren. Het op peil houden van de afzet van de bouwsector kan alleen als deze er in slaagt producten aan te bieden die kunnen concurreren met andere bestedingsmogelijkheden die een zeker luxe karakter hebben. Dat is feitelijk allang aan de gang, want wat zijn de sloop en vervanging van delen van de voorraad – woningen, zowel als bedrijfs- en andere gebouwen – anders dan het overstappen op een meer luxe behuizing.

Kwaliteit
Van groot belang is wie de promotie van een betere kwaliteit van wonen en werkomgeving op zich moet nemen. De meeste bedrijven in de keten leveren aan andere bedrijven. Het probleem is dat de opdrachtgever dikwijls niet en de eindgebruiker al helemaal niet bereikt wordt door de bedrijven die in de keten zitten opgesloten. Daar is op beperkte schaal nog wel wat aan te doen door publiekscampagnes die kennis overbrengen van een product dat onderdeel is van het eindproduct. In de hoop dat de klant er om vraagt of de architect het voorschrijft. De hiervoor genoemde bijlage van Cobouw illustreert ongemerkt het probleem. De klant komt in het verhaal eigenlijk niet aan bod. In het huidige systeem staan ontwerpers, ontwikkelaars en ontwikkelende bouwbedrijven het dichtst bij de klant. Welke reclame kunnen zij maken om meer te verkopen? Als zij er niet in slagen meer te verkopen slaat dit terug op de hele keten. Is gezamenlijke reclame een begaanbare weg tot marktvergroting? Zoals vroeger met “het bier is weer best”. Ik denk niet of nauwelijks in directe zin. Misschien mag het niet eens van de Nma. Je weet het tegenwoordig maar nooit.

Groei
Komen we dan nooit van de negatieve berichten af? Mijn verwachting is, zoals gemeld, dat de ommekeer aanstaande is. Al in 2011 kan de opgaande lijn weer zichtbaar worden. Het lijkt mij niet goed denkbaar dat de woningbouw nog verder terugvalt. De utiliteitsbouw zal gaan profiteren van de economische groei en het vertrouwensherstel van consumenten en ondernemers. De daling kan worden gestopt. Dat de inkomensverwachtingen gemiddeld bescheiden zijn in de komende jaren hoeft voor het vertrouwensherstel geen belemmering te zijn. Bovendien is er natuurlijk sprake van een stevige bodem in de markt door de inspanning op het gebied van onderhoud en herstel. Voorts is er opgepotte vraag. Een deel van de weggevallen vraag in de afgelopen jaren komt nooit meer terug, die is vervlogen. Voor zover er is gekozen voor uitstel, komt deze vraag wel op de markt. Een lichte groei van de bouwproductie is daarom mogelijk bij een beperkte economische groei. Voor individuele bedrijven blijft het natuurlijk spannend om de trend te verslaan. Dat kan wel degelijk, zelfs bij een dalende totale productie, blijven er bedrijven die individueel groeien.