Voor bedrijven die willen groeien zijn tijden van stagnatie bij uitstek geschikt om overnames te doen. Niet zelden kunnen concurrenten voor een schappelijke prijs worden overgenomen, omdat een deel in problemen komt. Meestal bestaan er levensvatbare delen bij deze bedrijven. Die komen dan in andere handen. Soms gaan projecten met bijbehorend personeel over in andere handen. Het loopt niet altijd goed af, want soms neem je de oorzaken van de problemen van het overgenomen bedrijf ook over. Als over een tijdje een beter zicht bestaat op de huidige ontwikkelingen in de bouwsector zal ongetwijfeld blijken dat de consolidatie aan de aanbodkant van de bouwmarkt verder is voortgeschreden. Zeker voor bouwbedrijven zal gelden dat het midden- en kleinbedrijf verder terrein heeft prijsgegeven.Sinds het uitbreken van de economische crisis zijn al veel mensen hun werk in de bouw kwijtgeraakt. Tal van arbeidsplaatsen zijn verloren gegaan bij ontwerpers en uitvoerende bouwbedrijven en ook de toeleveranciers hebben flink moeten inkrimpen. Niet alleen hebben de meeste bedrijven te maken gehad met een terugloop in personeelsomvang, een flink aantal bedrijven heeft het loodje gelegd. De gemeenschappelijke oorzaak van de gedwongen bedrijfsbeëindigingen is de sterke terugval van de vraag op de bouwmarkt. Niet bij alle bedrijven kwam dit echter even hard aan. Er is een duidelijk verschil tussen bedrijven die zich beperken tot het uitvoeren van opdrachten en de bedrijven die daarbij zelf ontwikkelen. Deze laatste bedrijven stapelen de risico’s van het uitvoeringsproces op die van de problemen die kunnen ontstaan bij het vinden van klanten voor de ontwikkelde projecten. Daarbij horen ook de kosten verbonden aan investeringen in grond voor de voorgenomen projecten. De indruk bestaat dat een aantal van de gesneuvelde bedrijven financieel al langer scherp aan de wind voer. De stagnatie in de afgelopen jaren duwt ze dan
definitief over de rand.

Klim
Als de bouwsector dit jaar begint aan een langzame klim begint, zal er vooralsnog weinig of geen ruimte zijn voor nieuwe bedrijven. De bestaande capaciteit is ruim voldoende en met een licht stijgende productiviteit volstaat deze ook bij een beperkte toeneming van de bouwproductie. Overigens zijn niet alle bedrijven die het niet konden bolwerken in de afgelopen jaren volledig verdwenen. Een deel kende een herstart in afgeslankte vorm. Soms gebeurde dit onder directie van de oorspronkelijke eigenaren, niet zelden ook werden delen van bedrijven overgenomen door concurrenten of collegae.

Hoofdvraag
Een belangrijke vraag is wat er nu eigenlijk overgenomen wordt. In feite is dit een meer algemene vraag die aan de orde is bij alle overnames, fusies, concentraties of hoe je het fenomeen maar een naam wilt geven. Er zijn vele overwegingen mogelijk. Nogal wat bedrijven voelen de drang om te groeien. Daarbij is niet altijd duidelijk waarom de groei noodzakelijk is, maar het gezegde ‘stilstand is achteruitgang’ bevat ongetwijfeld kern van waarheid. De bouw is een brede en gevarieerde bedrijfstak met veel bewezen technieken die ook gemakkelijk toegankelijk zijn. Deze drempel is dus niet hoog. Dit geldt ook voor de noodzakelijke investeringen. Die zijn voor de meeste segmenten van de markt laag in verhouding tot de omzet. Dit maakt dat met beperkte marges een heel behoorlijk rendement op het geïnvesteerde vermogen kan worden gemaakt. Autonome groei moet voor een bestaand bedrijf tegen deze achtergrond ook niet al te moeilijk zijn. Echter, tot nu zijn alleen de aspecten aan de aanbodkant van de bouwmarkt belicht. Met technische kennis, goed materieel en vaardig personeel om te ontwerpen en te bouwen beschik je nog niet over klanten. In een gevestigde markt met weinig groei moeten bedrijven, die toch willen groeien een groter deel van de totale omzet op de deze markt in handen zien te krijgen. Dat lukt alleen als andere bedrijven hun aandeel zien verminderen. Toch is het zeker niet onmogelijk om op deze manier de omzet te vergroten. Sinds jaar en dag is het een komen en gaan van bedrijven in de meeste bedrijfstakken. Lang niet ieder bedrijf haalt een 25-jarig jubileum, laat staan dat vijftig jaar wordt vol gemaakt. De gemiddelde levensduur van de bedrijven is lager. In perioden van stagnatie en achteruitgang zoals nu wordt er wel heel flink aan de boom geschud en is het aantal uittreders veel groter dan het aantal nieuwkomers.

Afscheid
De meest gebruikte manier om sterker dan de totale markt te groeien is het overnemen van andere bedrijven. In ieder geval is het de snelste mogelijkheid om een groter volume te realiseren. De vraag is echter wat je nu eigenlijk overneemt bij de koop van een bedrijf. Neem je het bestaande markt¬aandeel over? De (vaste) klanten? De regionale
bekendheid? Of neem je en organisatie over die dit tot dat moment allemaal had? Is het pakket aan orders en werkmethoden aanvullend of overlappend in vergelijking met het overnemende bedrijf? Uiteindelijk gaat het om de bestaande en potentiële klanten. Ooit kleine bedrijfjes zijn in de loop van jaren uitgegroeid tot grote ondernemingen die nu in de uitvoerende bouw- en ontwerpdisciplines de boventoon voeren. Zij kenmerken zich dikwijls door diversiteit. Zij kenmerken zich ook door een omvangrijke geografische (soms zelfs landelijke) dekking in alle delen van de bouw. Hun algemene bouwbedrijf werd aangevuld met specialismen. Zowel b&u als infra behoren tot het werkterrein. Wie de geschiedenis van deze bedrijven zou bestuderen komt tientallen, zo niet honderden bedrijven en bedrijfjes tegen die ooit overgenomen zijn. Alles bij elkaar is dit uitgemond in een beperkt aantal grote ondernemingen.

Onzichtbaar
Wie er in de bouw na de crisis overblijven, is een open vraag voor werknemers en bedrijven. Van beide categorieën staat vast dat het er (veel) minder zijn. Voor werknemers kan het een tijdelijk afscheid van de sector zijn. Voor bedrijven betekent het in de meeste gevallen een definitief einde. Onzichtbaar worden de bedrijven die geheel of gedeeltelijk
opgaan in grotere bedrijven.