Het is bekend dat de overheid zich steeds meer terugtrekt uit de regelgeving en handhaving rond veilige arbeidsomstandigheden. De markt moet zoveel mogelijk zelf haar regels bepalen binnen de doelstellingen die de overheid stelt. De Arbocatalogus is een sprekend voorbeeld van deze zelfregulering: branches mogen zelf hun risico’s en bijbehorende maatregelen beschrijven. Ook het ontwikkelen van normen is vooral een zaak van marktpartijen geworden. In ruil voor deze zelfregulering zet de overheid haar handhaving op een laag pitje. Peter Bakker, senior consultant bij 365/KeurCompany vraagt zich in de november uitgave van Bouwformatie af waar de grens ligt bij een dergelijk ver doorgevoerd mechanisme.

In deze onzekere economische tijden proberen veel bedrijven het hoofd boven water te houden. De focus ligt daarom veelal bij de korte termijn, en veiligheid lijkt nu even het kind van de rekening te worden. We moeten echter niet vergeten dat ongevallen, behalve dan dat we die liever niet willen, ook een ander gevaar met zich mee brengen: schadeclaims. Deze schadeclaims zullen steeds vaker het pad van de ondernemer kruisen, zowel van collega-bedrijven als van werknemers die schade hebben ondervonden door een ongeval. En denk daarbij eens aan de negatieve invloed die een ongeval kan hebben op het imago van een bedrijf. Door de 24/7 media staat een bedrijfsnaam bij veiligheidsincidenten binnen enkele uren op Twitter. Dat kan betekenen dat een bedrijf binnen enkele minuten een zorgvuldig opgebouwde naam kwijt is. Bovendien is de daling van het aantal bedrijfsongevallen de laatste jaren tot stilstand gekomen. Het percentage ongevallen met verzuim tot gevolg schommelt al tijden tussen de 4 en 5 procent. In grote bedrijven waar veiligheid essentieel is voor de continuïteit van de onderneming, is al veel aandacht voor veiligheid. Nu lijkt investeren in een nog veiliger werkomgeving in deze economische tijden een harde dobber, maar bedrijven zullen toch zelf hun verantwoordelijkheid moeten nemen. Een andere aanpak is noodzakelijk.

Veiligheid

Het schort nog regelmatig aan voldoende aandacht voor het onderwerp. Te weinig werkgevers voert jaarlijks een zogenoemde risicoinventarisatie en –evaluatie uit. Dat is een groot gemis, want juist met een dergelijke meting krijgen bedrijven goed zicht op hun actuele veiligheidssituatie. Daarbij worden investeringen in veiligheid uitgesteld door de economische crisis. Het komt voor dat bouwbedrijven uit kostenoverweging zelf een rolsteiger bij de lokale bouwmarkt halen, in plaats van een steiger te laten opbouwen door een gecertificeerde steigerbouwer. Het mag dan ook geen wonder heten dat vooral het vallen van grote hoogte onder bijvoorbeeld dakdekkers en glazenwassers een punt van zorg is. Tot slot neemt de taalbarrière op de werkvloer toe. Maar liefst 5 tot 10 procent van de ongevallen op het werk wordt veroorzaakt door misverstanden. Instroom van werknemers uit EU-landen als Polen en Roemenië verergert dit. Zij begrijpen veiligheidsvoorschriften niet, ook al zijn deze in het Engels of Duits opgesteld. Maar weinig organisaties besteden hier specifiek aandacht aan.

Focus

Natuurlijk bestaan er wel veiligheidsprogramma’s, die voorzien in alle noodzakelijke trainingen voor de medewerkers. Deze programma’s lopen tegen hun grenzen aan. Ze houden onvoldoende rekening met de intrinsieke motivatie van de werknemer zelf. En juist daar ligt de belangrijkste oplossing om het aantal bedrijfsongevallen te reduceren, zoals het ministerie voor ogen heeft. De sleutel van veiligheid zit in de mensen zelf. Het aantal ongevallen op de werkvloer kan maar liefst 62 procent afnemen als werknemers goed in zijn vel zitten, zo blijkt uit onderzoek van Gallup Consulting. Met andere woorden: werknemers moeten zich energiek en betrokken voelen bij het werk. En het werken moet goed kunnen combineren met thuis. De ervaring leert dat ze zich dan beter kunnen concentreren op hun werk, alerter zijn en onveilige situaties beter inschatten. Bovenal zijn “bevlogen” mensen significant minder geneigd om ‘de hoek af te snijden’ als dat hun werk makkelijker maakt. Ze houden zich vanuit zichzelf aan de veiligheidsvoorschriften. Sturen op bevlogenheid vergt een andere stijl van leidinggeven. Als een bedrijf bijvoorbeeld veel buitenlanders in dienst heeft, is het belangrijk om interesse te tonen in de verschillende culturen. Waar hebben Roemenen of Bulgaren behoefte aan, wat zijn hun normen en waarden en tegen welke problemen lopen ze aan? Besteed hier aandacht aan. Alleen een vertaling van de veiligheidsvoorschriften is onvoldoende.

Persoonlijk

Het doorbreken van de machocultuur, overheersend bij veel bedrijven waar een grotere kans bestaat op ongevallen, is een ander aandachtspunt. Mannen onder elkaar beginnen niet over gevoelens, over problemen thuis, of juist over zaken waar iemand enthousiast van wordt. Dus leidinggevende, zorg niet alleen dat je je reguliere veiligheidsprogramma’s op orde hebt, maar durf ook dat persoonlijke gesprek aan te gaan en zorg dat je mensen dingen doen waar ze energie van krijgen. Dan ga je echt de volgende slag maken.

Tot slot zal een dialoog binnen bedrijven tussen technische afdelingen en HR, die nu nog nauwelijks aanwezig is, op gang gebracht moeten worden, om verbinding te krijgen tussen proces, techniek en de mens. Een effectief veiligheidsbeleid is dus meer dan alleen het aanbieden van trainingen en procedures. Veiligheidsdenken zal ingebed moeten zijn in alle bedrijfsprocessen. Het moet top-down worden ondersteund en echt integer zijn. Het moet als het ware zijn ingebed in de genen van het bedrijf. Pas dan zal hiervan een positief effect uitgaan en zal blijken dat het aantal ongevallen daalt.

Dit artikel is in de november-uitgave 2011 van Bouwformatie geplaatst