Archidat BouwNieuws - thema - brancheorganisaties-nekken-de-bouw(2)
Javascript is uitgeschakeld

‘Brancheorganisaties nekken de bouw’

Geplaatst: 24-01-2015
‘Brancheorganisaties nekken de bouw’
Beeld: Nadine Maas

‘De klant centraal stellen’, hoe vaak en hoe lang galmt deze oproep al niet door de bouwwereld? Tien jaar, twintig? Zonder veel resultaat. Niet eerder stelde Jan Rotmans, hoogleraar transitiekunde, de remmende werking van de brancheorganisaties zo snoeihard aan de kaak. ‘Elco Brinkman had niet de guts om tegen de bestaande belangen in te gaan.’ En, kom niet aan de Shell, want dan krijg je de minister-president zelf op je dak.

In zijn interview met vakblad Bouwformatie begint Rotmans met het weergeven van de context. ‘We hebben de afgelopen 60 jaar voor zeven miljoen mensen gebouwd – huizen, kantoorgebouwen, winkelcentra, wegen, spoorlijnen. En de komende 60 jaar bouwen we misschien voor 700.000 mensen’, drukt Rotmans de bouwondernemers met de neus op de feiten. Geen steen blijft onberoerd. ‘De lineaire keten gaat helemaal op de schop. Brancheorganisaties gaan verdwijnen. Ontwikkelaars hebben hun langste tijd gehad. Zelfs makelaars zullen in hun huidige vorm niet overleven’, aldus Rotmans.

‘We hebben steeds gebouwd voor gezinnen met twee kinderen. Over tien, twintig jaar is dat de kleinste doelgroep. We zitten met monofunctionele gebouwen, bestemd voor één doelgroep voor de duur van 100 jaar. We moeten de gebouwde omgeving aanpakken, energieneutraal maken. Niet met labelsprongetjes van E naar D en van C naar B en naar A; dat is typisch Nederlands. In één keer naar energieneutraal. Dan heb je optimale schaalvoordelen. Er liggen juist enorme kansen.’

Waar de bouw volgens hem behoefte aan heeft, zijn ‘kantelaars’. ‘Dat zijn mensen die het organisatorische vermogen hebben, de visie, het bindend vermogen om een hele sector te laten kantelen.’ Als voorbeeld noemt hij Jos de Blok in de zorgsector. ‘De Blok werkt met zelfsturende buurtteams. Zo weinig mogelijk overhead, geen managers, geen directeuren. Dat doet hij zelf met z’n vrouw. Hij stuurt alles van onderop. Hij begon met één buurtteam en heeft nu 9000 mensen in dienst.’

In de bouw kent Rotmans niet één kantelaar. ‘Een echte kantelaar veroorzaakt reuring. In de bouw is er bijna niemand die reuring veroorzaakt. Iemand die zijn nek uitsteekt; die tegen de bestaande macht in durft te gaan? Je moet de bestaande macht breken, anders heb je geen transitie.’

‘Drie van de vijf bouwbedrijven wachten af, denken dat het zo’n vaart niet zal lopen. Ach, binnenkort gaat de groei weer aantrekken en komen we er weer bovenop. Het zal niet gebeuren. Bedrijven die niet omschakelen naar vraaggericht bouwen, naar nieuwe bouwconcepten, nieuwe verdienmodellen, die zullen verdwijnen.’

Waar verdienen bouwbedrijven over 25 jaar hun geld mee? Rotmans: ‘Niet meer enkel en alleen met bouwen. Iedereen kan in de toekomst bouwen. Ik heb gezien hoe die 3D printer in Amsterdam-Noord werkt. In Shanghai printen ze tien huizen per dag. Je verdient straks geld met het faciliteren van je klanten. Niet alleen in hun woonomgeving, ook in hun werk- en leefomgeving, want die gebieden gaan veel meer in elkaar overlopen. Ik heb ook kantoor aan huis.
Je moet als bouwer mensen in dienst hebben die verstand hebben van mensen. Daimler Chrysler had - toen ik er kwam een paar jaar geleden – twintig sociaalpsychologen in dienst. Waren uitsluitend bezig met het analyseren van de voorkeuren van hun klanten. Welk bouwbedrijf heeft sociaalpsychologen in dienst? Niet één.’

Remmende brancheorganisaties
‘Het zijn remmers’, zo kwalificeert Rotmans de ondertekenaars van het Lente-akkoord Energiezuinige Nieuwbouw. ‘Ze remmen elke vorm van vernieuwing. Ik heb twee jaar geprobeerd om bij Aedes het energieneutraal maken van bestaande woningen te agenderen. Na anderhalf jaar werd ik er moedeloos van. Ik kwam van de ene werkgroep in de andere terecht. Ze vonden het interessant, zeiden ze. Maar dan wordt het voorgelegd aan alle leden. Om consensus te bereiken. Tien procent zegt ‘we gaan het doen’, 30, 40 procent zegt ‘nou… misschien’ en 50 procent is tegen. Tot woede van Marc Calon. Maar hij krijgt het niet voor elkaar.
Het is een belangenbehartigersclub en die zeggen altijd hetzelfde: ‘Rustig aan, niet te snel. Want dan kost het geld.’ Of het nou Aedes is of Bouwend Nederland. Ons land zit vol met dat soort clubs.’

Zijn kritiek wordt hem niet in dank afgenomen. ‘Er is gedreigd m’n huis in brand te steken. Er zijn brieven gestuurd naar de Erasmus Universiteit om mij te ontslaan.’
Maxime Verhagen noemde Rotmans ‘een man met een hoge zuurgraad’. Op zijn beurt herinnert de hoogleraar aan de kritiek op de aanstelling van Verhagen als voorzitter van Bouwend Nederland. ‘Weer iemand van buiten de bouwwereld, net als Brinkman. BAM en Volker Wessels wilden eruit stappen. Ze zijn uiteindelijk binnenboord gehouden, maar ik weet dat er veel pijn zit, veel ongenoegen. Het oude verdienmodel werkt gewoon niet meer.’

Hij vervolgt: ‘Hoe vaak heb ik niet bij Elco Brinkman gezeten? Dan zei hij ‘Jan, ik ben het helemaal met je eens.’ Waarop ik zei ‘ik zie dat niet in jullie agenda; ik zie het niet in jullie strategie.’ Zijn antwoord: ‘Ja, maar ik word gestuurd door al die belangenclubjes. Die zijn nog steeds gericht op bescherming van bestaande belangen en machten – méér werkgelegenheid, méér nieuwbouw, het oude adagium.’ Ik zeg ‘maar je ziet dat het niet werkt Elco.’ Hij had ook niet de guts om daar tegenin te gaan.’

Overheid grootste belangenbehartiger
De tegenwerking van de overheid is misschien wel het ergst. Rotmans vertelt: ‘Samen met de overheid ben ik jarenlang met een groot energietransitieproject bezig geweest. Helemaal volgens onze transitiefilosofie van onderop georganiseerd. We hadden 70 transitiepaden uitgezet. Er liepen honderden experimenten. Totdat Wientjes van VNO-NCW zei ‘wacht eens even, dit gaat tegen de belangen van onze club in’. Eerst ging Shell zich ermee bemoeien, vervolgens werd de oud-directeur van Shell voorzitter van de taskforce. Daarna belde Wientjes met Rutte en die zei ‘stoppen ermee’. Binnen een week werd het hele project ontmanteld. Ambtenaren werden op een ander spoor gezet. Tien jaar werk in één klap weg.’

Over de weerstanden bij Royal Dutch Shell: ‘Shell heeft een jaar lang een twitter-account gehad, waarin ze elke uitspraak die ik deed ontkrachtten. Steeds berichtten zij: ‘Die professor moet je niet vertrouwen. Dat is een non-valeur. Een jaar lang! Totdat zij werden bestookt door mijn volgens. Toen hield het op. Als ik nu iets schadelijks zeg over Shell dan belt Dick Benschop (president directeur Shell, red.) met Rutte en die waarschuwt mij ‘Rotmans, kijk uit met wat je zegt’. Als ik kritiek uit op het Havenbedrijf hier in Rotterdam krijg ik van de gemeente de boodschap ‘je krijgt voorlopig geen opdrachten van ons’. Ja, het gaat er best heftig aan toe.’

Lees het hele interview met Jan Rotmans in het nieuwe Bouwformatie Magazine. Klik hier voor een gratis proefexemplaar.

Overig Thema

Whitepaper kosteneffectiviteit BENG 20-02-2019
BENG: geen keuze meer tussen energie opwekken of besparen 16-01-2019
Bouwen volgens de BENG-eis 12-12-2018
Voorlopige BENG-eisen bekendgemaakt 12-12-2018
BENG 22-11-2016
Bijna Energie Neutrale Gebouwen 22-11-2016
Luchtdicht bouwen 18-11-2016
Trias Energetica 17-11-2016
Energielabel 15-11-2016
Passiefhuis 14-11-2016
 

Onze partners

  • Van de Vin ramen en kozijnen
  • Faay Vianen
  • Fermacell
  • Hakron
  • Halfen
  • Therminon
  • Totaaldakconcept.NL
Sluit deze advertentie